سرویس اقتصادی عصر کار؛ سعید زحمتکشان: موفقیت نظام مالیاتی فقط با افزایش رقم وصول سنجیده نمیشود. نحوه توزیع بار مالیاتی، شناسایی فعالیتهای اقتصادی پنهان، حمایت قانونی از کسبوکارهای خرد و شفاف شدن محل مصرف منابع نیز بخشی از مفهوم عدالت مالیاتی است.
حمیدرضا منتظری، مدیرکل امور مالیاتی فارس، در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد ۹۷ درصد درآمدهای مالیاتی پیشبینیشده استان در سال ۱۴۰۴ محقق شده و میزان وصول نسبت به سال قبل ۲۰ درصد افزایش داشته است. به گفته وی، در همان سال ۱۴ هزار میلیارد ریال نیز از محل کشف فرارهای مالیاتی وصول شده است.
در همین گزارش اعلام شده مالیات مقطوع نزدیک به ۹۰ درصد اصناف و مؤدیان مشمول تبصره ماده ۱۰۰ در فارس در سال گذشته صفر شده است.
کنار هم قرار گرفتن این اعداد، زمینه یک پرسش مهم را فراهم میکند:
هوشمندسازی نظام مالیاتی تا چه اندازه توانسته است شناسایی درآمدها و فعالیتهای پنهان را تقویت کند و در عین حال، فرآیند مالیاتی کسبوکارهای قانونمند و کوچک را سادهتر کند؟
۱۴ هزار میلیارد ریال؛ شفافیت آماری یک گام جلوتر برود
اعلام وصول ۱۴ هزار میلیارد ریال از محل کشف فرارهای مالیاتی، به گفته مدیرکل امور مالیاتی فارس، عدد قابل توجهی است. اما میتوان بدون افشای اطلاعات محرمانه مؤدیان، تصویر دقیقتری از این عملکرد ارائه کرد.
برای نمونه، چه تعداد پرونده در شکلگیری این رقم نقش داشتهاند؟
بخش عمده موارد شناساییشده مربوط به چه گروههای اقتصادی بوده است؟
چه سهمی از شناساییها از طریق تحلیل داده و سامانههای هوشمند صورت گرفته است؟
و روند شناسایی فعالیتهای اقتصادی جدید چه تأثیری بر توزیع عادلانهتر بار مالیاتی داشته است؟
طرح این پرسشها به معنای زیر سؤال بردن آمار اعلامی یا متهم کردن گروه اقتصادی خاصی نیست؛ هدف، ارائه یک تصویر تجمیعی و قابل سنجش از نتیجه هوشمندسازی است.
مؤدی قانونمند باید نتیجه هوشمندسازی را احساس کند
یکی از اهداف مهم نظام مالیاتی دادهمحور میتواند کاهش وابستگی به روشهای سنتی رسیدگی و افزایش استفاده از اطلاعات قابل تطبیق باشد.
هرچه شناسایی فعالیت اقتصادی بر پایه دادههای معتبر و سازوکارهای قانونی دقیقتر شود، امکان تفکیک بهتر میان مؤدی قانونمند، کسبوکار خرد و فعالیت اقتصادی شناسایینشده نیز افزایش مییابد.
از این منظر، شاخص موفقیت فقط میزان افزایش وصول نیست؛ بلکه میتوان مشخص کرد چه میزان از وصول جدید حاصل توسعه پایه مالیاتی و شناسایی مؤدیان یا درآمدهایی بوده که پیش از این در نظام مالیاتی بهدرستی منعکس نشدهاند.
پول مالیات به مدیریت شهری میرسد؛ مردم نتیجه را کجا ببینند؟
بر اساس اعلام مدیرکل امور مالیاتی فارس، در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵ مبلغ ۳۴ هزار و ۲۹۲ میلیارد و ۳۱۸ میلیون ریال از محل عوارض مالیاتی به حساب شهرداریها و دهیاریهای استان واریز شده است.
این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴، ۲۱ هزار و ۸۲۱ میلیارد ریال بوده و طبق اعلام امور مالیاتی فارس، واریزی چهارماهه امسال ۵۷ درصد افزایش داشته است.
این آمار نشان میدهد بخشی از منابع مالیاتی مستقیماً با مدیریت شهرها و روستاهای فارس ارتباط دارد.
اما از نگاه مردم، پرسش بعدی ساده است:
سهم شهر و روستای ما چقدر بوده و این منابع در چه خدمات و پروژههایی اثر گذاشته است؟
ادارهکل امور مالیاتی میتواند میزان توزیع عوارض را منتشر کند و شهرداریها و دهیاریها نیز در سوی دیگر زنجیره، گزارش دهند این منابع در چه بخشهایی هزینه شده است.
۱۸۱ پروژه در طرح نشاندار کردن مالیات
موضوع زمانی ملموستر میشود که به طرح «نشاندار کردن مالیات» میرسیم.
مدیرکل امور مالیاتی فارس اعلام کرده در سال ۱۴۰۵ تعداد ۱۸۱ پروژه با اعتباری بالغ بر ۱۸ هزار میلیارد ریال در فهرست پروژههای مشمول این طرح در استان قرار گرفته است.
این سازوکار میتواند ارتباط میان مالیات پرداختی و پروژه عمومی را برای مؤدی قابل مشاهدهتر کند.
اما عصر کار معتقد است میتوان یک گام جلوتر رفت.
برای هر پروژه نشاندار مشخص شود چه میزان اعتبار موردنیاز بوده، چه میزان از طریق انتخاب مؤدیان تأمین شده، پروژه در چه مرحلهای قرار دارد و چه زمانی انتظار میرود به نتیجه برسد.
در این صورت «نشاندار کردن مالیات» تنها مشخص کردن محل مصرف منابع نیست؛ بلکه میتواند به ردیابی نتیجه مالیات پرداختی نیز تبدیل شود.
یک داشبورد عمومی برای مالیات فارس
عصر کار پیشنهاد میکند ادارهکل امور مالیاتی فارس در چارچوب قوانین و بدون انتشار اطلاعات محرمانه اشخاص، یک داشبورد عمومی از شاخصهای مالیاتی استان ایجاد یا منتشر کند.
در چنین گزارشی میتوان میزان کل وصول مالیات، تعداد مؤدیان مشمول تسهیلات قانونی، میزان عوارض توزیعشده میان شهرستانها، رقم وصولی اعلامشده از پروندههای فرار مالیاتی و وضعیت پروژههای نشاندار را بهصورت دورهای نمایش داد.
اتصال این اطلاعات به گزارش دستگاههای دریافتکننده منابع، میتواند مسیر مالیات را برای مردم قابل فهمتر کند:
از کجا وصول شد، به کجا اختصاص یافت و چه نتیجهای ایجاد کرد؟
مطالبه عصر کار از امور مالیاتی فارس
عصر کار از ادارهکل امور مالیاتی فارس میخواهد در ادامه روند هوشمندسازی و شفافیت، درباره چند شاخص مشخص اطلاعرسانی کند:
۱۴ هزار میلیارد ریال وصولشده از محل کشف فرارهای مالیاتی در سال ۱۴۰۴ مربوط به چند پرونده بوده است؟
این پروندهها بهصورت تجمیعی در چه گروههای عمده اقتصادی قرار داشتهاند؟
چه سهمی از شناساییها حاصل تحلیل داده و سامانههای هوشمند بوده است؟
سهم گروههای اصلی مؤدیان از کل مالیات وصولشده فارس چگونه توزیع شده است؟
میزان عوارض مالیاتی واریزشده به هر شهرستان چقدر بوده است؟
و ۱۸۱ پروژه نشاندار مالیاتی فارس امروز در چه مرحلهای از تأمین اعتبار و اجرا قرار دارند؟
طرح این پرسشها به معنای ادعای وجود بیعدالتی مالیاتی، تخلف دستگاه مسئول یا نسبت دادن فرار مالیاتی به هیچ فرد یا صنف مشخصی نیست.
اتفاقاً آمار اعلامشده از سوی ادارهکل امور مالیاتی فارس زمینهای فراهم کرده است که گام بعدی، شفافتر شدن خروجی همین عملکرد برای مردم و فعالان اقتصادی باشد.
پرسش نهایی عصر کار روشن است:
آیا فارس میتواند از هوشمندسازی «وصول مالیات» به شفافیت کاملتر «از وصول تا مصرف مالیات» برسد؟
اعتماد مالیاتی زمانی بیشتر میشود که مؤدی علاوه بر دانستن میزان مالیات خود، بتواند نتیجه آن را نیز در توسعه شهر، روستا و پروژههای عمومی مشاهده کند.
/پایان متن/
Tuesday, 29 September , 2026