صنعت گردشگری فارس، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های کم‌نظیر تاریخی، فرهنگی، طبیعی و اقتصادی، همچنان با چالش‌هایی روبه‌روست که بخشی از آن نه به کمبود جاذبه‌های گردشگری، بلکه به ضعف در نظام مدیریت، ساختارهای صنفی و شیوه مشارکت فعالان این حوزه بازمی‌گردد. یکی از مهم‌ترین آسیب‌هایی که باید با نگاهی کارشناسی و بدون ملاحظه‌کاری مورد بررسی قرار گیرد، شکل‌گیری نوعی انحصارگرایی در برخی تشکل‌ها و حلقه‌های تصمیم‌سازی گردشگری استان است.

سعید زحمت‌کشان در این یادداشت نوشت:

گردشگری صنعتی پویا، رقابتی و مبتنی بر نوآوری است؛ صنعتی که توسعه آن نیازمند حضور نسل‌های مختلف مدیریتی، سرمایه‌گذاران جدید، کارآفرینان خلاق، متخصصان دانشگاهی و فعالان مستقل اقتصادی است. با این حال، هنگامی که مسئولیت‌های صنفی و مدیریتی در اختیار چهره‌های تکراری قرار می‌گیرد و فرصت حضور و اثرگذاری برای نیروهای تازه‌نفس محدود می‌شود، به‌تدریج پویایی و قدرت تحول از این صنعت گرفته خواهد شد.
تشکل‌های گردشگری؛ از نمایندگی صنفی تا حلقه‌های محدود تصمیم‌گیری
تشکل‌های صنفی و حرفه‌ای قرار است صدای جمعی فعالان اقتصادی باشند، نه سکویی برای تثبیت موقعیت گروهی محدود از افراد. فلسفه وجودی این تشکل‌ها، دفاع از منافع اعضا، ارتقای استانداردهای حرفه‌ای، ایجاد تعامل با دستگاه‌های اجرایی و فراهم‌کردن بستر مشارکت عادلانه است.
اما اگر در ساختار برخی تشکل‌ها، گردش مسئولیت‌ها اتفاق نیفتد، رقابت سالم شکل نگیرد و امکان ورود نیروهای جدید به فرآیندهای تصمیم‌گیری فراهم نشود، خطر تبدیل‌شدن تشکل به یک ساختار بسته و کم‌تحرک وجود دارد.
تکرار چهره‌ها به‌خودی‌خود نشانه ضعف نیست؛ مسئله اصلی زمانی شکل می‌گیرد که استمرار حضور افراد با محدودشدن فرصت رقابت، فقدان شفافیت، نبود گردش نخبگان و کاهش پاسخگویی همراه شود.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که آیا همه ظرفیت‌های حرفه‌ای گردشگری فارس فرصت برابر برای حضور در تشکل‌ها و فرآیندهای تصمیم‌سازی دارند؟
انحصارگرایی؛ مانعی در برابر سرمایه‌گذاری و نوآوری
یکی از اصول مهم توسعه اقتصادی، رقابت‌پذیری و دسترسی برابر به فرصت‌هاست. در صنعت گردشگری نیز انحصار در شبکه‌های ارتباطی، تصمیم‌سازی‌های صنفی و تعاملات نهادی می‌تواند هزینه ورود فعالان جدید را افزایش دهد.
سرمایه‌گذار جوانی که با ایده‌ای نو وارد حوزه گردشگری می‌شود، فعال اقتصادی که قصد ایجاد یک مجموعه گردشگری دارد یا مدیری که تجربه و دانش جدیدی به این حوزه ارائه می‌کند، باید بتواند بدون وابستگی به حلقه‌های محدود و روابط غیررسمی، از فرصت‌های قانونی و حرفه‌ای بهره‌مند شود.
اگر دسترسی به فرصت‌ها، مشارکت در جلسات تخصصی، معرفی ظرفیت‌ها و تعامل با دستگاه‌های مسئول به روابط محدود و شبکه‌های بسته وابسته شود، طبیعی است که انگیزه ورود سرمایه و خلاقیت کاهش پیدا کند.
این مسئله در استانی مانند فارس که می‌تواند یکی از قطب‌های اصلی گردشگری کشور باشد، هزینه‌ای فراتر از اختلافات صنفی دارد و مستقیماً بر فرصت‌های اشتغال، جذب سرمایه، توسعه زیرساخت‌ها و سهم استان از بازار گردشگری اثر می‌گذارد.
نسخه درمانی چیست؟
برای عبور از این وضعیت، صرفاً انتقاد از افراد یا جابه‌جایی چند مسئول صنفی کافی نیست. آنچه ضرورت دارد، اصلاح سازوکارهای مدیریتی و ایجاد یک نظام مشارکتی، شفاف و رقابتی در صنعت گردشگری فارس است.
در این مسیر، چند اقدام اساسی باید در دستور کار قرار گیرد:
۱. گردش نخبگان و مسئولیت‌ها: تشکل‌های گردشگری باید زمینه حضور نیروهای جدید، مدیران جوان، متخصصان و فعالان دارای تجربه میدانی را فراهم کنند و از انحصاری‌شدن مسئولیت‌ها جلوگیری شود.
۲. شفافیت در انتخابات تشکل‌ها: فرآیند انتخابات، شرایط نامزدی، گزارش عملکرد هیأت‌مدیره، میزان مشارکت اعضا و نحوه تصمیم‌گیری‌ها باید شفاف و قابل ارزیابی باشد.
۳. ارزیابی عملکرد به‌جای تکیه بر سابقه حضور: ملاک انتخاب و استمرار مسئولیت افراد باید دستاوردهای واقعی، میزان اثربخشی، توانایی جذب سرمایه، حل مشکلات صنفی و ارتقای جایگاه گردشگری فارس باشد.
۴. ایجاد فرصت برابر برای فعالان جدید: دستگاه‌های متولی باید امکان حضور سرمایه‌گذاران، کارآفرینان و مدیران جدید را در نشست‌ها، کمیته‌های تخصصی و فرآیندهای مشورتی فراهم کنند.
۵. تقویت نظارت بر تشکل‌ها: اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس باید در چارچوب قوانین و اختیارات قانونی خود، بر رعایت ضوابط، سلامت انتخابات، عملکرد و پاسخگویی تشکل‌های تحت نظارت توجه جدی داشته باشد.

۶. تشکیل شورای گفت‌وگوی فراگیر گردشگری: ایجاد بستری با حضور نمایندگان تشکل‌های مختلف، فعالان مستقل، سرمایه‌گذاران، دانشگاهیان، کارشناسان و مدیران اجرایی می‌تواند از تمرکز تصمیم‌سازی در حلقه‌های محدود جلوگیری کند.
۷. جوان‌گرایی همراه با شایسته‌سالاری: استفاده از مدیران جوان نباید صرفاً به یک شعار تبدیل شود؛ بلکه باید تجربه، تخصص، دانش روز، توان مدیریتی و شایستگی حرفه‌ای در کنار فرصت برابر مورد توجه قرار گیرد.
مسئولیت اداره‌کل میراث‌فرهنگی فارس در اصلاح فضای مشارکت
در این میان، نقش اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس اهمیت ویژه‌ای دارد. این مجموعه نباید صرفاً به برگزاری جلسات، صدور مجوزها و پیگیری امور اداری محدود شود؛ بلکه باید نقش سیاست‌گذار، تسهیلگر و ناظر توسعه متوازن گردشگری را ایفا کند.
مدیریت موفق در این حوزه، مدیریتی است که بتواند میان تشکل‌های باسابقه و نیروهای تازه‌نفس تعادل برقرار کند، از ظرفیت همه فعالان استفاده کند و اجازه ندهد اختلافات صنفی یا روابط محدود، مسیر توسعه گردشگری استان را تحت تأثیر قرار دهد.
البته اصلاح این وضعیت به معنای حذف مدیران و فعالان باسابقه نیست؛ تجربه سرمایه ارزشمندی است، اما نباید به امتیازی دائمی برای کنارماندن دیگران از میدان رقابت تبدیل شود.
فارس به مدیریت باز و رقابت سالم نیاز دارد
فارس برای تبدیل‌شدن به مقصدی رقابت‌پذیر در گردشگری داخلی و بین‌المللی، بیش از هر چیز به سرمایه اجتماعی، اعتماد حرفه‌ای و مشارکت فراگیر نیاز دارد.
نمی‌توان از جذب سرمایه‌گذار، توسعه گردشگری، رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال سخن گفت، اما در ساختارهای تصمیم‌سازی، فرصت حضور و اثرگذاری نیروهای جدید را محدود کرد.
امروز زمان آن رسیده است که عملکرد تشکل‌های گردشگری، میزان گردش مسئولیت‌ها، نحوه مشارکت اعضا و سهم فعالان جدید در تصمیم‌گیری‌ها با نگاهی کارشناسی بررسی شود.
درد صنعت گردشگری فارس صرفاً کمبود اعتبار، زیرساخت یا تبلیغات نیست؛ بخشی از این درد را باید در انحصارگرایی، ضعف گردش نخبگان و محدودشدن میدان رقابت جست‌وجو کرد.
نسخه درمان این درد نیز روشن است: شفافیت، پاسخگویی، شایسته‌سالاری، رقابت سالم و بازکردن درهای مدیریت به روی همه ظرفیت‌های واقعی استان.
گردشگری فارس ملک شخصی هیچ فرد، گروه یا تشکلی نیست؛ این صنعت متعلق به مردم، سرمایه‌گذاران، کارآفرینان و همه کسانی است که برای توسعه اقتصادی و اعتلای نام فارس تلاش می‌کنند.

/پایان متن/