دسترسی ها

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی عصر کار، معصومه آمیغ‌پی، گفت: در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد از دشت‌های کشور در وضعیت ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرار دارند. در استان فارس نیز تقریباً تمامی دشت‌ها از حیث بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در این وضعیت هستند و به تبع آن، این استان نیز به شکل گسترده‌ای با پدیده فرونشست روبه‌رو است.

آمیغ‌پی با اشاره به مهم‌ترین پیامدهای فرونشست اظهار کرد: نخستین و جدی‌ترین مخاطره، تهدید امنیت غذایی کشور است. در اثر از بین رفتن تخلخل مفید خاک، زمین‌های کشاورزی به سرعت به عرصه‌های بیابانی تبدیل می‌شوند. این روند علاوه بر کاهش تولیدات کشاورزی، منشأ تولید ریزگرد و آلودگی نیز خواهد شد. از سوی دیگر خاکی که تخلخل خود را از دست داده، در زمان بارش باران دیگر توان جذب آب را ندارد و روان‌آب‌ها به سیلاب‌های مخرب تبدیل می‌شوند.

او ادامه داد: این وضعیت در بسیاری از استان‌های درگیر فرونشست از جمله فارس، کرمان، یزد و تهران مشاهده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که از یک سو با تنش آبی و از سوی دیگر با وقوع سیلاب‌های فصلی مواجه هستند. دسته دوم از مخاطرات، شامل تهدید سازه‌های سطحی و زیرسطحی و خطوط شریان‌های حیاتی کشور است که هر یک نیازمند بررسی‌های دقیق و اقدامات پیشگیرانه است.

رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل‌سنجی راداری سازمان نقشه‌برداری کشور تصریح کرد: برای مقابله با این پدیده، نخستین گام شناسایی دقیق مناطق درگیر است. سازمان نقشه‌برداری با بهره‌گیری از تلفیق داده‌های ژئودتیکی، ترازیابی دقیق، ایستگاه‌های دائم GPS، دستگاه‌های ثقل‌سنجی و تداخل‌سنجی راداری، اقدام به شناسایی و پایش مستمر مناطق فرونشست در کشور کرده است.

وی با اشاره به پیشینه مطالعات فرونشست در ایران افزود: نخستین مطالعات ترازیابی دقیق در اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد و در همان زمان فرونشست‌های قابل‌توجهی در استان‌های فارس، کرمان، یزد، تهران، هشتگرد و خراسان رضوی شناسایی شد. از آن زمان تاکنون بارها هشدارهای رسمی به دستگاه‌های مسئول داده شده است.

آمیغ‌پی یادآور شد: داده‌های حاصل از ترازیابی دقیق در استان فارس نشان می‌دهد از همان دهه هفتاد خورشیدی، دشت‌های مختلف از جمله دشت فسا–زرین‌دشت، مرودشت و حوالی تخت جمشید با نرخ‌های بالای فرونشست مواجه بوده‌اند. همچنین ایستگاه‌های دائم GPS در استان‌های مختلف کاهش ارتفاع مداوم سطح زمین را با نرخ ثابت نشان می‌دهند.

وی گفت: به‌منظور تهیه نقشه جامع فرونشست کشور، سازمان نقشه‌برداری از تکنیک تداخل‌سنجی راداری استفاده کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد استان فارس با وجود گستردگی زیاد، از نظر تراکم ایستگاه‌های ژئودینامیک دچار ضعف نسبی است که لازم است با همکاری سازمان برنامه و بودجه جبران شود.

آمیغ‌پی ادامه داد: داده‌های راداری نشان می‌دهد شهر شیراز از سال ۲۰۱۶ تاکنون حدود ۱۰ سانتی‌متر نشست زمین را تجربه کرده است. افزون بر آن، تصاویر راداری و داده‌های ترازیابی و GPS، نقشه‌ای جامع از فرونشست کشور فراهم کرده‌اند که بر اساس آن تقریباً تمامی استان‌ها به جز گیلان درگیر این پدیده هستند. در این میان، استان‌های کرمان، تهران، البرز و قم شرایط بحرانی‌تری دارند.

به گفته وی، در استان فارس دشت‌های داراب و مرودشت بالاترین نرخ فرونشست را تجربه می‌کنند. همچنین بخش‌هایی از ریزاب و دیگر دشت‌های استان با نرخ‌های پایین‌تر، اما قابل‌توجه در حال فرونشست هستند. متوسط نرخ فرونشست در استان فارس حدود ۶ میلی‌متر در سال برآورد شده است.

آمیغ‌پی خاطرنشان کرد: استان فارس از نظر تعداد مناطق دچار فرونشست، در صدر کشور قرار دارد. حدود ۵ درصد از مساحت استان، که شامل بخش‌هایی از دشت‌های حاصلخیز کشاورزی است، با این پدیده مواجه است. دشت داراب با نرخ فرونشست ۱۸ سانتی‌متر و دشت مرودشت به عنوان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های کشاورزی، با نرخ بیش از ۲۰ سانتی‌متر در سال، در وضعیت فوق‌بحرانی قرار دارند.

او اضافه کرد: نتایج به‌روزرسانی نقشه‌های سازمان در شهریور ۱۴۰۳ نشان می‌دهد هم نرخ و هم گستره فرونشست در مقایسه با سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ افزایش قابل‌توجهی داشته است. بر اساس تقسیم‌بندی سازمان، نرخ‌های بالای ۲۰ سانتی‌متر در سال به عنوان فرونشست فوق‌بحرانی شناخته می‌شوند.

رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل‌سنجی راداری گفت: فشار بر منابع آب زیرزمینی در اطراف تالاب‌ها و دریاچه‌ها نیز به‌شدت افزایش یافته و بسیاری از آن‌ها به دلیل رعایت نکردن حق‌آبه طبیعی، با فرونشست‌های شدید مواجه شده‌اند. اطراف دریاچه‌ها و تالاب‌های فارس از جمله مناطقی هستند که نرخ بالایی از نشست زمین را نشان می‌دهند.

وی افزود: این پدیده در زمین‌های کشاورزی حاشیه شهرها نیز مشاهده می‌شود و همین امر موجب گسترش پهنه‌های فرونشسته به درون محدوده‌های شهری شده است. به‌عنوان نمونه، نیمی از شهر اصفهان، بخش‌هایی از تهران، کرمان، مشهد و سمنان در پهنه فرونشست قرار گرفته‌اند و اکنون متأسفانه شهر شیراز نیز در فهرست مناطق در معرض خطر قرار دارد.

آمیغ‌پی گفت: بر اساس پایش‌های سازمان نقشه‌برداری، حدود ۷۰۰ شهر کشور در پهنه فرونشست قرار گرفته‌اند که این مسئله خطر جدی برای شریان‌های حیاتی، زیرساخت‌های شهری و سازه‌های مهم کشور به شمار می‌رود. از این میان، استان فارس با درگیری ۷۰ شهر، بیشترین تعداد مناطق شهری درگیر فرونشست را دارد.

وی تأکید کرد: وجود آثار باستانی متعدد در استان فارس از جمله تخت جمشید و پاسارگاد، حساسیت و اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است. بررسی‌های انجام‌شده برای وزارت میراث فرهنگی نشان می‌دهد محدوده‌های تاریخی نیز در معرض خطر مستقیم فرونشست قرار دارند.

پایان متن/