به گزارش پایگاه خبری تحلیلی عصر کار، مریم دهقانی با اشاره به اینکه پدیده فرونشست ناشی از برداشت بیرویه آببرای کشاورزی و کاهش ذخایر آب زیرزمینی است پیامدهای آن را شامل ترکها و شکاف در ساختمانها، زیرساختهای صنعتی، مسیر راهآهن و مناطق مسکونی عنوان کرد و افزود: با درخواست از سازمان فضایی آلمان با استفاده از حداقل ۱۲ تصویر ماهوارهای راداری نقاط شهر شیراز در سال ۲۰۱۹ بررسی شده است که سه پهنه اصلی فرونشست در شهر شیراز شناسایی شد.
دهقانی با بیان اینکه بررسیهای انجامشده با استفاده از تصاویر ماهوارهای راداری نشان میدهد بخشهای وسیعی از دشتهای فارس، بهویژه بیضا، مرودشت و جنوب شیراز در وضعیت بحرانی قرار دارند، گفت: نتایج آن نشان میدهد تقریبا در تمام این محدودهها آثار فرونشست وجود دارد. بر اساس تحلیل دادهها، بیشترین نرخ فرونشست در حدود دشت بیضا مشاهده شده که طی ۱۰ سال، بیش از ۳۰ سانتیمتر نشست را تجربه کرده است.
وی ادامه داد: در برخی نقاط بین مسیر راهآهن و محدودههای صنعتی اطراف مرودشت، نرخ فرونشست بین ۱۶ تا ۱۷ سانتیمتر در سال گزارش شده است. این مناطق به دلیل تمرکز زیرساختهای حیاتی مانند خطوط انتقال، شهرکهای صنعتی و بافتهای مسکونی، در وضعیت بسیار حساس قرار دارند.
دهقانی تصریح کرد: بررسیهای میدانی و تصاویر راداری نشان میدهد در بسیاری از این مناطق ترکها و شکافهایی در سطح زمین و ساختمانها مشاهده شده که تأییدکننده روند فرونشست است.
عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز یادآور شد: تصاویر راداری بهصورت رایگان برای بررسیهای عمومی در دسترس هستند، اما برای مطالعات دقیقتر و پایش تغییرات سالانه باید تصاویر باکیفیتتر خریداری شود. در حال حاضر تصاویر سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ مبنای تحلیل قرار گرفتهاند.
دهقانی تأکید کرد: متأسفانه در کشور ما هنوز دادههای منسجم و دقیق از فرونشست در سطح ملی وجود ندارد و لازم است سازمانهای مرتبط بهصورت هماهنگ اقدام به پایش مستمر این پدیده کنند.
وی افزود: با استفاده از دادههای ماهوارهای، بیش از یک میلیون نقطه جابهجایی زمین در شیراز پایش شده و مناطق با بیشترین نرخ نشست مشخص شده اند.
دهقانی اظهار کرد: بیشترین نرخ فرونشست در شهر شیراز حدود ۴.۵ سانتیمتر در سال ثبت شده است؛این میزان فرونشست به عنوان نمونه در خیابان ابوالفتحی ، محدوده پل روی بلوار امام خمینی و بلوار صلح گزارش شده است. همچنین در نرخ نشست به ۵ سانتیمتر در سال میرسد.
عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز افزود: برای بهروزرسانی این دادهها نیاز به دریافت و پردازش تصاویر جدید ماهوارهای وجود دارد که باید سفارش داده شود تا وضعیت کنونی بهطور دقیقتر بررسی گردد.
دهقانی با اشاره به مطالعات ژئوتکنیکی و زمینشناسی بیان کرد:برخی مناطق شیراز، از جمله دشتهای جنوب شهر، دارای خاک رسی و ماسهای با تراکم کم هستند که بسیار مستعد نشست هستند و حتی با مدیریت آب موجود و علیرغم نبود فعالیتهای کشاورزی، اگر برداشت آب ادامه یابد، نرخ فرونشست افزایش مییابد و پیامدهای جدی برای زیرساختها خواهد داشت.
جنوب شیراز سالانه تا ۹ سانتیمتر فرونشست میکند
دهقانی با اشاره به مطالعات انجامشده در جنوب شهر شیراز بیان کرد: جنوب شیراز سالانه بین ۸ تا ۹ سانتیمتر دچار فرونشست میشود که از بحرانیترین نقاط استان بهشمار میرود؛جنس خاک و برداشتهای محدود اما متمرکز از منابع آب زیرزمینی، از دلایل اصلی این پدیده است.
عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز همچنین دشت داراب را یکی از بحرانیترین دشتهای استان فارس دانست و اعلام کرد: در دشت داراب نرخ فرونشست بین ۱۵ تا ۱۶ سانتیمتر در سال ثبت شده که زنگ خطر جدی برای پایداری زمین و سازههای عمرانی است.
دهقانی افزود: طی دو سال متوالی ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ حدود ۲۰ تا ۳۰ دشت و ۷ تا ۸ فرودگاه در سراسر کشور مورد بررسی قرار گرفتهاند که نشاندهنده گسترش ابعاد پدیده فرونشست در مقیاس ملی است.
وی با اشاره به اینکه ادامه روند فعلی برداشت از منابع آب زیرزمینی، بهویژه در مناطق جنوبی فارس، میتواند منجر به نشستهای جبرانناپذیر در بافت شهری و تاریخی شیراز شود بر ضرورت همکاری نهادهای مسئول برای تأمین دادههای جدید، پایش مداوم زمین و اجرای طرحهای کاهش برداشت آب تأکید کرد.
فرونشست حدود ۸ سانتیمتری در فاصله ۱۳۰۰ متری تخت جمشید
دهقانی با مثالهایی از تخت جمشید توضیح داد: بررسیهای دقیقتر نشان میدهد که بحرانیترین بخش دشت مرودشت در محدودهی شهری آن قرار دارد که نرخ نشست در آن بسیار بالاست. در اطراف تختجمشید، هرچند خود مجموعه به دلیل قرارگیری در دامنه کوه از نشست مصون مانده، اما در فاصله حدود ۸۰۰ متری از محوطه، نشست زمین تا ۸ سانتیمتر در سال و در فاصلهی حدود ۱۳۰۰متری به ۱۱ سانتیمتر رسیده است.
دهقانی بر ضرورت بهروزرسانی پایشها تاکید کرد و گفت: اگر مطالعات با تصاویر جدید و ماهوارههای مدرن ادامه پیدا کند، امکان پیشبینی دقیقتر نقاط بحرانی و نرخ فرونشست فراهم خواهد شد. حتی با کاهش نرخ نشست، اگر برداشت بیرویه آب ادامه داشته باشد، بحران آب و نشست زمین در شیراز تا ۱۰ سال آینده تشدید خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز فرونشست زمین را نشانهای از بحران شدیدتر آب دانست و هشدار داد که ذخایر آب زیرزمینی در حال کاهش است و ادامه برداشت بیرویه، پیامدهایی گسترده برای امنیت غذایی، زیرساختها و محیط زیست دارد.
وی تصریح کرد: تغییر الگوی کشت، مدیریت علمی آب، جایگزینی شغلهای پایدار به جای کشاورزی پرمصرف و فرهنگسازی در مصرف آب از راهکارهای فوری مقابله با فرونشست هستند.
دهقانی افزود: اقدامات فوری از سوی مسئولان و همکاری مردم برای مدیریت مصرف آب و حفاظت از سفرههای زیرزمینی، ضروری است.
عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز تأکید کرد: فرونشست زمین تنها یک پدیده محیطی نیست، بلکه هشداری برای بحران آب گستردهتر است و باید به صدای زمین گوش داد تا از تخریب زیرساختها، میراث فرهنگی و منابع طبیعی جلوگیری شود.
/پایان متن/
Tuesday, 16 December , 2025